Tym razem przedmiotem analizy będzie temat regulacji prawnych prawa przewozowego w Hiszpanii. Pozostaje ona jednym z kluczowych rynków transportowych Europy Południowej. Dla polskich przewoźników oznacza to konieczność znajomości nie tylko Pakietu Mobilności, ale też szczegółowych przepisów hiszpańskiego prawa przewozowego. Odpowiedzialność za szkodę, limity odszkodowawcze, obowiązki ładunkowe i sankcje administracyjne – wszystkie te elementy mogą istotnie wpłynąć na poziom ryzyka finansowego przedsiębiorcy. Jest to jeden z tematów, którym zajmujemy się w ramach naszych ubezpieczeń dla branży TSL. Niniejszy artykuł jest kolejną odsłoną cyklu „Kabotaż pod lupą” – poprzedni dotyczył regulacji obowiązujących we Francji.

Kabotaż w Hiszpanii – kluczowe akty prawne

Najważniejsze akty prawne regulujące kwestie przewozów (w tym także kabotaż) w Hiszpanii to:

• Kodeks cywilny Hiszpanii (Código Civil) – zawiera ogólne przepisy dotyczące umowy przewozu (podobnie do polskiego Kodeksu Cywilnego).
• Ustawa 15/2009 z 11 listopada 2009 r. o umowie przewozu towarów drogą lądową (Ley 15/2009, del contrato de transporte terrestre de mercancías) – reguluje umowy przewozu towarów drogą lądową na terenie Hiszpanii, określając prawa i obowiązki stron, odpowiedzialność przewoźnika oraz zasady dotyczące dokumentacji przewozowej.
• Ustawa 16/1987 z 30 lipca 1987 r. o organizacji transportu lądowego (Ley 16/1987, de Ordenación de los Transportes Terrestres (LOTT) – LOTT dotyczy transportu lądowego w Hiszpanii, zarówno drogowego jak i kolejowego. Reguluje kwestie związane z dostępem do rynku, licencjonowaniem przewoźników, kontrolą administracyjną oraz sankcjami za naruszenia przepisów.
• Rozporządzenie o transportach drogowych (Real Decreto 1211/1990, de 28 de septiembre) – przepisy wykonawcze w zakresie transportu drogowego towarów i osób, w tym przepisów dotyczących zezwoleń, licencji przewoźników i organizacji transportu.
• Kodeks drogowy (Ley de Tráfico, Circulación de Vehículos a Motor y Seguridad Vial) – oprócz zasad ruchu drogowego reguluje również zasady dotyczące transportu drogowego, obowiązki kierowców i pojazdów, a także przepisy dotyczące przewozu towarów (ale tylko w zakresie ruchu drogowego i bezpieczeństwa np. mocowania ładunków).

Kluczowe różnice w hiszpańskich regulacjach prawnych w porównaniu do Konwencji CMR

Konstrukcja odpowiedzialności przewoźnika w ustawie Ley 15/2009 jest zbliżona do Konwencji CMR, ale nie jest z nią tożsama. Akt zawiera zupełnie inne zapisy dotyczące odpowiedzialności przewoźnika czy podziału obowiązków między nadawcą a odbiorcą.

Zakres odpowiedzialności i definicja towaru

Zgodnie z art. 47 ustawy Ley 15/2009 przewoźnik odpowiada za całkowitą lub częściową utratę towaru, jego uszkodzenie oraz opóźnienie. Odpowiedzialność ta obowiązuje od momentu przyjęcia ładunku do chwili jego wydania. Dodatkowo przepis ten stanowi, że za towary uważa się również kontenery, platformy ładunkowe oraz inne podobne środki. Dotyczy to środków służących do grupowania towarów w transporcie, jeżeli zostały dostarczone przez nadawcę. Konwencja CMR nie zawiera takiego uregulowania.

Limity odszkodowawcze i podział obowiązków ładunkowych

Interesujące jest uregulowanie przez hiszpańskiego ustawodawcę kwestii ograniczenia odpowiedzialności przewoźnika

Odmiennie niż przepisy Konwencji CMR, ustawa Ley 15/2009 wprost reguluje podział obowiązków ładunkowych. Zgodnie z treścią art. 20 ustawy za załadunek odpowiada nadawca (cargador), a za rozładunek odbiorca (destinatario), chyba że przewoźnik wyraźnie podejmie się wykonania tych czynności przed faktycznym przedstawieniem pojazdu do załadunku lub rozładunku. Te same zasady mają zastosowanie w odniesieniu do ,,sztauowania i rozsztauowania towarów”, czyli rozmieszczenia i zabezpieczenia towarów. Warto też zwrócić uwagę na treść art. 20 ust. 2 ww. ustawy. Stanowi on, że przewoźnik odpowiada za szkody powstałe w towarze wskutek niewłaściwego rozmieszczenia ładunku. Odpowiedzialność ta powstaje, jeżeli nadawca wykonał tę czynność zgodnie z instrukcjami przewoźnika. Przypomnijmy też, że przepisy Konwencji CMR w ogóle nie odnoszą się do tych kwestii. Podział tych obowiązków wykształcił się wyłącznie w drodze zwyczaju.

Podobieństwa hiszpańskich uregulowań prawnych do Konwencji CMR

Prawo hiszpańskie posiada też bardzo podobne regulacje do przepisów wynikających z Konwencji CMR. Kilka przykładów przedstawiamy poniżej:

• Opóźnienia w dostawie – wysokość odszkodowania nie może przekroczyć wysokości frachtu (ceny przewozu) – art. 57 ust. 2 ustawy Ley 15/2009
• Deklaracja wartości towaru oraz specjalny interes w dostawie – Ustawa Ley 15/2009 również przewiduje możliwość zadeklarowania wartości towaru lub specjalnego interesu w dostawie:

1. deklaracja wartości towaru (declaración de valor) – art. 61 ust. 1
2. specjalny interes w dostawie (interés especial en la entrega) – art. 61 ust. 2

• Możliwość uwolnienia się przewoźnika od odpowiedzialności – na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy Ley 15/2009 przewoźnik może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli udowodni, że szkoda powstała z winy nadawcy lub odbiorcy, ich instrukcji (niezależnych od przewoźnika), wad własnych towaru lub okoliczności, których nie mógł uniknąć i których skutkom nie mógł zapobiec. Art. 49 zawiera kolejne przesłanki egzoneracyjne, m.in. brak lub wadliwość opakowania czy manipulacja, załadunek, sztauowanie, rozładunek lub wyładunek dokonywane odpowiednio przez nadawcę lub odbiorcę.
• Terminy reklamacji i przedawnienia roszczeń – uregulowane są podobnie jak w Konwencji (ale nie tak samo). Zgodnie z art. 60 ustawy, szkody jawne powinny zostać zgłoszone przy odbiorze towaru, a szkody ukryte – w terminie 7 dni od dostawy. Roszczenia z tytułu opóźnienia powinny zostać zgłoszone w terminie 21 Natomiast termin przedawnienia wynosi 1 rok, a w przypadku winy umyślnej i rażącego niedbalstwa – 2 lata (art. 79). W tym zakresie występuje różnica, ponieważ zgodnie z Konwencją w przypadku winy umyślnej (wilful misconduct) i rażącego niedbalstwa (gross negligence) termin przedawnienia wynosi 3 lata.
• Podobnie jak w Konwencji CMR, działanie umyślne lub rażące niedbalstwo powoduje utratę prawa przewoźnika do ograniczenia swojej odpowiedzialności. W ustawie Ley 15/2009 nie używa się pojęcia rażącego niedbalstwa. Zamiast tego stosuje się pojęcie actuación dolosa o infracción consciente y voluntaria del deber jurídico asumido. Można je przetłumaczyć jako działanie umyślne lub kwalifikowane naruszenie obowiązków prawnych. Warto też wspomnieć, że w praktyce hiszpańskie sądy często kwalifikują pod to drugie pojęcie – czyli odpowiednik naszego rażącego niedbalstwa – m.in. brak odpowiednich zabezpieczeń antykradzieżowych. Zaliczają do niego również pozostawienie pojazdu z ładunkiem w miejscu o podwyższonym ryzyku.

Sankcje administracyjne za naruszenie przepisów kabotażowych

Ustawa Ley 16/1987, zwana w skrócie LOTT, przewiduje system sankcji administracyjnych za naruszenie przepisów kabotażowych. Przewoźnicy powinni mieć tę informację na uwadze. Kary finansowe mogą być dotkliwe, zwłaszcza w przypadku braku dokumentacji potwierdzającej uprzedni przewóz międzynarodowy lub przekroczenia dopuszczalnej liczby przewozów kabotażowych.

Hiszpańskie służby kontrolne rygorystycznie podchodzą do kontroli kabotażu. Przewoźnicy muszą zadbać o szczególną staranność w dokumentowaniu każdej operacji kabotażowej.

Podsumowanie

Znajomość specyfiki hiszpańskich regulacji transportowych ma istotne znaczenie dla przewoźników wykonujących operacje kabotażowe na tym rynku. Różnice w zakresie odpowiedzialności przewoźnika, limitów odszkodowawczych czy podziału obowiązków ładunkowych mogą prowadzić do odmiennych skutków prawnych. Skutki te będą inne niż w przypadku przewozów podlegających wyłącznie Konwencji CMR.

Świadomość tych regulacji pozwala przewoźnikom ograniczyć ryzyko prawne i finansowe związane z wykonywaniem przewozów w Hiszpanii.

W kolejnym artykule z cyklu „Kabotaż pod lupą” zapraszamy na pigułkę wiedzy dotyczącą kabotażu na terenie Włoch!

Jeśli masz pytania lub chcesz się z nami skontaktować kliknij tutaj.

Zapraszamy także na nasze profile w mediach społecznościowych – Facebook, LinkedIn, Instagram, Youtube.