Utrzymanie właściwej temperatury w trakcie przewozu to jedno z najtrudniejszych wyzwań w całym łańcuchu dostaw. Wymaga skrupulatnego przestrzegania procedur już od momentu załadunku towaru, poprzez jego transport i cały proces rozładunku. Nawet pozornie niewielkie odchylenie od zalecanych warunków może skutkować utratą przydatności towaru do obrotu. Co więcej, szkody temperaturowe nie zawsze wynikają z awarii chłodni – często ich źródłem są błędy ludzkie, brak lub niewłaściwe instrukcje przewozu towaru lub nieprawidłowy załadunek.

W artykule omawiamy kluczowe aspekty szkód temperaturowych z punktu widzenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika oraz praktyki likwidacyjnej z polis OC przewoźnika drogowego.

Szkody temperaturowe – przyczyny bardziej złożone niż błędy techniczne

Choć najczęściej przyczyny szkód temperaturowych kojarzą się z awarią agregatu chłodniczego, w praktyce znacznie częściej szkoda wynika z błędów proceduralnych lub ludzkich. Do najczęstszych przyczyn należą:

• Brak wcześniejszego schłodzenia naczepy przed załadunkiem – „zimny łańcuch” zostaje przerwany już na starcie,
• Brak wcześniejszego schłodzenia towaru przez nadawcę przed załadunkiem – gdy zostaje załadowany do naczepy zbyt ciepły towar (mimo odpowiednio schłodzonej naczepy),
• Nieodpowiedni załadunek – brak wolnej przestrzeni wokół towaru lub za wysoko spiętrowany towar uniemożliwia swobodny przepływ powietrza i prowadzi do lokalnych przegrzań,
• Awaria agregatu – zdarza się nawet przy regularnych przeglądach i kalibracji sprzętu,
• Zbyt częste otwieranie drzwi podczas transportu – szczególnie istotne w przypadku produktów głęboko mrożonych np. gdy mamy do czynienia z kilkoma miejscami załadunku lub rozładunku,
• Niewłaściwe ustawienie temperatury przez kierowcę lub niewłaściwe ustalenie trybu pracy urządzenia (chłodzenie / grzanie),
• Zbyt długi postój z wyłączonym agregatem, np. podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek,
• Transport krótkoterminowy bez uruchomienia agregatu.

Pierwsze kroki po ujawnieniu szkody:

Po stwierdzeniu lub podejrzeniu szkody temperaturowej kluczowe jest szybkie i przemyślane działanie. Celem jest ograniczenie dalszych strat oraz zabezpieczenie materiału dowodowego. Przewoźnik, kierowca lub odbiorca ładunku powinni zadbać o właściwe przechowywanie towaru. Jeśli to możliwe, towar powinien nadal być przechowywany w odpowiednich warunkach termicznych. Nawet jeśli jakość towaru została już naruszona, nie należy dopuszczać do dalszego pogorszenia. To może mieć wpływ na ustalenie zakresu odpowiedzialności. Może też wpłynąć na możliwość odzyskania choćby części towaru.

Niezwykle istotnym krokiem jest niezwłoczne poinformowanie o nieprawidłowościach właściciela towaru oraz zgłoszenie szkody do brokera ubezpieczeniowego i towarzystwa ubezpieczeń. Przy odbiorze ładunku konieczne jest sporządzenie protokołu szkodowego, który powinien podpisany być przez właściciela towaru i kierowcę. Dokument ten powinien zawierać datę jego sporządzenia oraz dokładny opis stanu towaru. Należy w nim wskazać temperaturę towaru stwierdzoną przy odbiorze. Powinny się w nim znaleźć także uwagi dotyczące sposobu transportu. Warto odnotować widoczne uszkodzenia opakowań lub oznaki rozmrożenia produktów. Niezbędne jest również wykonanie dokumentacji zdjęciowej.

Nie należy dokonywać utylizacji lub rozładunku towaru bez uzgodnienia tego z ubezpieczycielem lub udziałem rzeczoznawcy, gdyż może to skutkować odmową wypłaty odszkodowania ze względu na brak możliwości weryfikacji rozmiaru, zakresu, wartości szkody. Równie ważne jest zabezpieczenie zapisów z termografów lub innych rejestratorów temperatury – dane te stanowią jeden z kluczowych dowodów w postępowaniu likwidacyjnym.

W sytuacjach spornych, gdy pojawia się rozbieżność co do przyczyn lub rozmiaru szkody, warto rozważyć zlecenie niezależnej ekspertyzy – np. laboratoryjnej analizy stanu produktu – która potwierdzi, czy towar rzeczywiście utracił swoje właściwości użytkowe lub handlowe w wyniku niewłaściwych warunków transportu.

Reakcja w pierwszych godzinach od ujawnienia szkody często decyduje o przebiegu całego procesu likwidacyjnego – zarówno w kontekście formalnym, jak i finansowym. Dbałość o dokumentację, komunikację z zainteresowanymi stronami i zabezpieczenie towaru ma tu znaczenie kluczowe.

Kiedy przewoźnik ponosi odpowiedzialność?

Choć przewoźnik drogowy co do zasady odpowiada na zasadzie ryzyka – a więc niezależnie od winy – nie zawsze ponosi odpowiedzialność za szkodę w przewożonym towarze. Zarówno Ustawa prawo przewozowe (w transporcie krajowym), jak i Konwencja CMR (w transporcie międzynarodowym), przewidują określone sytuacje, w których odpowiedzialność przewoźnika może być wyłączona. Oznacza to, że nawet jeśli szkoda powstała w czasie przewozu, przewoźnik nie zawsze za nią odpowiada. Nie ponosi odpowiedzialności, jeśli wykaże określone okoliczności. Musi udowodnić lub uprawdopodobnić, że szkoda wynikła z przyczyn wskazanych w przepisach. Mogą to być np. wina nadawcy, siła wyższa lub właściwości towaru. W takim przypadku nie ma podstaw do żądania odszkodowania od przewoźnika.

Dlatego tak istotne jest precyzyjne ustalenie przyczyny szkody. To właśnie ona decyduje o odpowiedzialności przewoźnika. Od niej zależy, czy przewoźnik ponosi winę, czy też nie. Ustalenie przyczyny wpływa bezpośrednio na możliwość dochodzenia odszkodowania.

Szkody temperaturowe – kluczowe dokumenty dla likwidacji

Skuteczna likwidacja szkody temperaturowej opiera się na rzetelnej dokumentacji. Poza standardowymi dokumentami transportowymi takimi jak: zlecenie, list przewozowy itp., kluczowe znaczenie mają:

– wydruk z termografu lub rejestratora temperatury (za cały czas transportu i/lub przechowania przed i po zakończeniu transportu),

– opinia rzeczoznawcy lub laboratorium (analiza, wyniki badań),

– świadectwo chłodni ATP,

– opinia serwisu co do prawidłowości/nieprawidłowości działania agregatu w czasie przewozu.

Ustalenie rozmiaru szkody – nie zawsze jest takie oczywiste:

Ocena wysokości szkody temperaturowej może być trudna, zwłaszcza jeśli towar nie nosi widocznych śladów uszkodzenia. Najczęściej ustalenia rozmiaru szkody dokonuje powołany przez ubezpieczyciela rzeczoznawca/ekspert, często posiłkując się badaniami laboratoryjnymi pobranych na oględzinach próbek towaru. Problematyczne bywa także stanowisko właściciela towaru, najczęściej producenta lub dystrybutora. Ze względu na wewnętrzne procedury jakościowe może on żądać utylizacji całego towaru. Często nie dopuszcza możliwości jego przesortowania lub sprzedaży z obniżoną wartością. Takie podejście może utrudniać ograniczenie szkody. Czy jest to zasadne? Nie zawsze, a nawet bardzo często zasadne nie jest.

Należy pamiętać, że zarówno przewoźnik, jak i ubezpieczyciel odpowiada za rzeczywiste tj. stwierdzone szkody w towarze, a nie potencjalne – hipotetyczne. Ostateczna decyzja o utylizacji całego towaru należy do jego właściciela. Nie oznacza to jednak, że przewoźnik lub jego ubezpieczyciel są zobowiązani do wypłaty odszkodowania za całość towaru. Jeżeli rzeczoznawca lub wyniki badań laboratoryjnych potwierdzają możliwość ograniczenia szkody, odszkodowanie może być pomniejszone. Towar można wtedy przesortować, sprzedać po niższej cenie lub wykorzystać w inny sposób. Każda z tych opcji pozwala na zmniejszenie wartości strat. Dzięki temu przewoźnik lub jego ubezpieczyciel nie muszą wypłacać odszkodowania za całość towaru. Pamiętajmy, że to właśnie na poszkodowanym ciąży obowiązek minimalizacji rozmiaru szkody wynikający z przepisów prawa.

Podsumowanie

Szkody temperaturowe w transporcie chłodniczym to jeden z najbardziej złożonych obszarów odpowiedzialności przewoźnika. Kluczowe są:

• prawidłowa organizacja transportu (technicznie i logistycznie),
• nadzór nad przebiegiem transportu,   
• szybka reakcja po ujawnieniu szkody,
• pełna dokumentacja przebiegu przewozu i warunków termicznych,
• znajomość przepisów prawnych i warunków polisy OC przewoźnika.

W kontekście likwidacji szkód – zarówno po stronie brokera, jak i klienta. Warto edukować przewoźników, by prowadzili rzetelną dokumentację przewozową i nie bagatelizowali kwestii technicznych związanych z temperaturą. To właśnie brak dowodów pozwalających na ustalenie przyczyny szkody jest najczęstszą przyczyną odmowy wypłaty odszkodowania – nie sam fakt szkody.

Bądź na bieżąco z naszymi artykułami i kliknij tutaj.

Zapraszamy także na nasze profile w mediach społecznościowych – Facebook, LinkedIn, Instagram, Youtube.