W postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego na ubezpieczenie jednostek samorządu terytorialnego (JST) – zarówno w ubezpieczeniu mienia jak i odpowiedzialności cywilnej – często dominuje podejście, w którym kluczowym kryterium wyboru oferty pozostaje cena. Tymczasem doświadczenie płynące z praktyki likwidacji szkód jednoznacznie wskazuje, że rzeczywisty zakres ochrony ubezpieczeniowej kształtowany jest przede wszystkim przez treść umowy, a w szczególności przez zastosowane klauzule dodatkowe. To właśnie ich zawarcie – lub brak – w programie ubezpieczeniowym decyduje o tym, czy w sytuacji szkody ubezpieczenie zadziała zgodnie z oczekiwaniami zamawiającego. Poniżej tylko kilka przykładów klauzul.

Klauzule ograniczające ryzyko odmowy wypłaty

Jednym z najczęstszych powodów odmowy wypłaty odszkodowania jest przypisanie ubezpieczonemu winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma klauzula reprezentantów – ogranicza ona krąg osób, których działania ubezpieczyciel może utożsamiać z działaniem JST. W praktyce oznacza to, że ubezpieczyciel nie może automatycznie traktować błędów pracowników operacyjnych jako przesłanki wyłączenia swojej odpowiedzialności.

Przykład:
W jednej z jednostek doszło do zalania obiektu użyteczności publicznej wskutek błędu pracownika technicznego. Ubezpieczyciel zakwestionował odpowiedzialność, powołując się na rażące niedbalstwo. Dzięki odpowiednio skonstruowanej klauzuli reprezentantów szkoda została uznana. Uzupełnieniem tego rozwiązania powinien być zapis rozszerzający odpowiedzialność o rażące niedbalstwo, co w realiach JST – przy rozproszonych procesach i dużej liczbie osób zaangażowanych w realizację zadań – ma duże znaczenie.

Znaczenie definicji „pracownika” w OC JST

Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela w ubezpieczeniu OC JST pozostaje bezpośrednio powiązany z definicją „pracownika”. W praktyce jednostki samorządowe powierzają realizację czynności nie tylko pracownikom etatowym, ale również osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych, podwykonawcom czy pracownikom tymczasowym. Zbyt wąska definicja może prowadzić do istotnych luk w ochronie.

Przykład:
Podwykonawca realizujący prace utrzymaniowe uszkodził pojazdy osób trzecich. Ubezpieczyciel próbował odmówić wypłaty odszkodowania, wskazując, że sprawca nie spełnia definicji pracownika. Dopiero szeroka definicja obejmująca osoby działające na rzecz i pod kierownictwem JST umożliwiła uznanie roszczenia.

Trigger odpowiedzialności – kluczowy, choć często niedoceniany

W ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej fundamentalne znaczenie ma sposób określenia momentu powstania szkody. Model loss occurrence zapewnia ochronę dla szkód, które powstały w okresie ubezpieczenia – niezależnie od tego, kiedy wykonano czynności będące ich przyczyną. Ma to szczególne znaczenie w działalności JST, gdzie skutki działań mogą ujawniać się z opóźnieniem.

Przykład:
Niewłaściwe utrzymanie infrastruktury melioracyjnej doprowadziło do podtopienia nieruchomości dopiero po kilku miesiącach. Zastosowanie triggera loss occurrence pozwoliło objąć szkodę ochroną, mimo że przyczyna zdarzenia miała miejsce wcześniej.

Zmieniający się majątek JST a ciągłość ochrony

Jednostki samorządowe funkcjonują w środowisku dynamicznych zmian – powstają nowe obiekty, prowadzone są modernizacje, zmienia się sposób użytkowania mienia. W takich warunkach kluczowe znaczenie ma klauzula automatycznego pokrycia nowych lokalizacji i inwestycji.

Przykład:
Nowo oddany obiekt rekreacyjny uległ uszkodzeniu przed jego formalnym zgłoszeniem do ubezpieczenia. Dzięki zastosowaniu klauzuli automatycznego pokrycia szkoda została objęta ochroną.

Szkody estetyczne – istotny element majątku publicznego

W przestrzeni publicznej szkody często nie polegają na całkowitym zniszczeniu mienia, lecz na jego pogorszeniu pod względem estetycznym. Brak odpowiednich zapisów w umowie może prowadzić do odmowy wypłaty odszkodowania.

Przykład:
Uszkodzenie nawierzchni z kostki brukowej nie uniemożliwiało jej użytkowania, jednak wymagało wymiany ze względów estetycznych. Dopiero odpowiednia klauzula umożliwiła pokrycie kosztów naprawy.

Koszty dodatkowe – niedoszacowany element szkody

W praktyce JST istotną część szkody stanowią nie tylko straty materialne, ale również koszty towarzyszące, takie jak: koszty zapobieżenia szkodzie i ograniczenia jej rozmiarów, koszty uprzątnięcia pozostałości po szkodzie, koszty dodatkowe związane z utrzymaniem ciągłości funkcjonowania jednostki.

Przykład:
W związku z zagrożeniem podtopieniem podjęto działania zabezpieczające oraz wynajęto sprzęt. Koszty te zostały pokryte wyłącznie dzięki odpowiedniej klauzuli rozszerzającej zakres ochrony.

Niedoubezpieczenie i zasada proporcji

Jednym z istotnych ryzyk finansowych w ubezpieczeniach JST pozostaje niedoubezpieczenie. W przypadku braku odpowiednich zapisów ubezpieczyciel może zastosować zasadę proporcji, obniżając wysokość odszkodowania. Profesjonalny audyt oceny ryzyka pomaga uniknąć niedoszacowania sum ubezpieczenia.

Przykład:
Wartość mienia była niedoszacowana, co skutkowałoby proporcjonalnym obniżeniem wypłaty. Wprowadzenie klauzuli ograniczającej zasadę proporcji pozwoliło uniknąć tej sytuacji.

Procedury likwidacji szkód jako element efektywności

Zakres ochrony powinien być uzupełniony o rozwiązania usprawniające proces likwidacji szkód, takie jak uproszczone procedury czy możliwość rozliczeń kosztorysowych. W praktyce przekłada się to bezpośrednio na czas i efektywność wypłaty odszkodowań.

Podsumowanie

Analiza praktyki likwidacyjnej jednoznacznie pokazuje, że kluczowym elementem skutecznego ubezpieczenia JST nie jest poziom składki, lecz jakość zapisów umownych.

To właśnie odpowiednio dobrane klauzule: ograniczają ryzyko odmowy wypłaty, eliminują luki w ochronie, zapewniają realną skuteczność ubezpieczenia w sytuacji szkody.

W konsekwencji zamawiający powinien traktować przygotowanie OPZ w zakresie ubezpieczeń jako element strategicznego zarządzania ryzykiem, a nie wyłącznie jako procedurę zakupową.

Dobrze skonstruowany program ubezpieczeniowy wymaga doświadczenia i znajomości praktyki rynkowej. Broker ubezpieczeniowy pomoże dobrać klauzule dopasowane do specyfiki Twojej jednostki. Skontaktuj się z nami, aby omówić szczegóły.

Zapraszamy także na nasze profile w mediach społecznościowych – Facebook, LinkedIn, Instagram, Youtube.